IBAN nasıl doğrulanır? TR IBAN yapısı ve kontrol hanesi

IBAN (Uluslararası Banka Hesap Numarası), bir banka hesabını ülke, banka ve hesap numarasıyla birlikte tek bir kodda gösterir. Türkiye'de havale, EFT ve FAST işlemlerinde IBAN kullanılır. IBAN'ın içinde yazım hatalarını yakalamak için iki haneli bir kontrol numarası vardır; tek bir haneyi yanlış yazdığınızda numara geçersiz olur. Bu rehberde IBAN'ın yapısını ve doğrulamanın nasıl çalıştığını anlatıyoruz.

TR IBAN'ın yapısı: 26 karakter

IBAN yazılırken okumayı kolaylaştırmak için dörder karakterlik gruplar hâlinde boşluk bırakılır; bankacılık sistemlerine ise boşluksuz girilir. Banka kodu, bankanın EFT kodudur ve IBAN'ın hangi bankaya ait olduğunu gösterir.

Kontrol hanesi nasıl hesaplanır? (mod 97)

IBAN doğrulaması uluslararası standart (ISO 13616) bir yöntemle yapılır ve dört adımdan oluşur:

1. 1

   İlk dört karakteri sona taşıyın

   TR330006100519786457841326 → 0006100519786457841326TR33

2. 2

   Harfleri sayıya çevirin

   A = 10, B = 11 … Z = 35. Türkiye için T = 29, R = 27 olur; "TR33" sonda "292733" hâline gelir.

3. 3

   97'ye bölün

   Ortaya çıkan uzun sayının 97'ye bölümünden kalan hesaplanır.

4. 4

   Kalan 1 ise IBAN geçerlidir

   Kalan 1 değilse numarada yazım hatası vardır.

Bu yöntem tek bir hanenin yanlış yazılmasını ve yan yana iki hanenin yer değiştirmesini büyük olasılıkla yakalar. Hesaplama sayı çok uzun olduğu için elle değil, programla yapılır; IBAN Doğrulama aracı bunu tarayıcınızda anında yapar.

Doğrulama neyi göstermez?

• Hesabın açık olduğunu: Kontrol hanesi doğru olan bir IBAN kapatılmış ya da hiç açılmamış bir hesaba ait olabilir.
• Hesap sahibini: IBAN'ın kime ait olduğu doğrulama ile anlaşılmaz; bunu yalnızca banka bilir.
• Doğru kişiye gittiğini: Başka bir geçerli IBAN'ı yanlışlıkla kopyaladıysanız doğrulama bunu yakalamaz.

Para göndermeden önce yapılacak kontroller

• IBAN'ı elle yazmak yerine kopyalayıp yapıştırın ve ilk ile son dört karakteri karşılaştırın.
• Alıcının adını ve soyadını (şirketse unvanını) eksiksiz yazın. Banka uygulamaları alıcı adını eşleştirmede kullanabilir.
• "IBAN'ımız değişti" diye gelen mesajlara güvenmeyin. Dolandırıcılar ele geçirdikleri e-posta hesaplarından son anda yeni IBAN gönderir. Değişikliği telefonla, bildiğiniz bir numaradan teyit edin.
• Yüksek tutarlarda önce küçük bir deneme ödemesi yapmayı düşünün.

Yabancı IBAN'lar ve SWIFT kodu

IBAN'ın uzunluğu ülkeye göre değişir: Türkiye'de 26, Almanya ve İngiltere'de 22, Fransa'da 27 karakterdir. Kontrol hanesi yöntemi ise bütün ülkelerde aynıdır; IBAN Doğrulama aracı ülke koduna göre uzunluğu ve kontrol hanesini birlikte denetler. Yurt dışına para gönderirken IBAN'ın yanında alıcı bankanın SWIFT (BIC) kodu da istenir. SWIFT kodu 8 ya da 11 karakterlik, bankayı ve ülkeyi gösteren ayrı bir koddur; IBAN'ın içinde yer almaz, alıcıdan ayrıca istenir.